Svimi er meðal algengustu ástæðna þess að fólk leitar til læknis eða annarra sérfræðinga. Orsakir hans geta verið fjölmargar, allt frá vandamálum í innra eyra og taugakerfi til blóðþrýstingsbreytinga, sykursýki eða lyfja. Í sumum tilfellum getur uppruni svima hins vegar legið í hálshryggnum sjálfum. Þetta á sérstaklega við þegar svimi kemur fram samhliða verkjum eða stirðleika í hálsi og versnar við ákveðnar hreyfingar höfuðs.
Hvers vegna geta efstu hryggjarliðirnir haft áhrif?
Efsti hluti hálshryggjarins – atlas (C1) og axis (C2) ásamt tengslum við höfuðkúpuna (C0–C1) – inniheldur óvenjumikið magn skynviðtaka (proprioceptors). Þessir viðtakar senda stöðugt upplýsingar til heilans um stöðu höfuðs og háls.
Heilinn samþættir þessar upplýsingar við upplýsingar frá innra eyra (jafnvægiskerfinu), augunum og öðrum skynfærum líkamans.
Þegar upplýsingarnar eru samræmdar skynjum við jafnvægi og stöðugleika. Ef skilaboðin frá hálsinum verða hins vegar röng eða breytast vegna verkja, stífleika, áverka eða skertrar hreyfigetu getur myndast ósamræmi milli þessara kerfa. Talið er að slíkt misræmi geti valdið svima eða óstöðugleikatilfinningu.
Hvað er svimi út frá einkennum í hálshrygg (e. cervicogenic dizziness)?
Sérfræðingar nota hugtakið “cervicogenic dizziness” yfir svima sem tengist starfsemi hálshryggjarins.
Algeng einkenni eru meðal annars óstöðugleikatilfinning, óraunveruleikatilfinning, erfiðleikar með jafnvægi, tilfinning um að vera óöruggur á fótum, verkir eða stirðleiki í hálsi og einkenni sem aukast við hreyfingu höfuðs eða langvarandi kyrrstöðu. Ólíkt svima sem á upptök sín í innra eyra upplifa einstaklingar sjaldnast svokallaðan snúnings-svima, þar sem allt virðist snúast í kringum þá, heldur frekar er um óstöðugleika eða óljósa svimatilfinningu að ræða.
Af hverju geta verkir í hálsi haft áhrif á jafnvægi?
Rannsóknir hafa sýnt að langvinnir verkir í hálsi geta breytt starfsemi skynnema-kerfisins í hálsvöðvum. Þegar skynboðin breytast getur heilinn átt erfiðara með að samræma upplýsingar frá sjón, jafnvægiskerfi og hálsi.
Þetta getur leitt til:
- skerts jafnvægis
- breytinga á göngulagi,
- aukinnar óstöðugleikatilfinningar,
- og svima sem versnar við höfuðhreyfingar.
Þetta skýrir hvers vegna sumir finna fyrir svima án þess að rannsóknir á innra eyra sýni frávik.
Hvernig er greining framkvæmd?
Þar sem svimi getur átt sér fjölbreyttar orsakir er mikilvægt að greining fari fram af nákvæmni. Hálstengdur svimi (cervicogenic dizziness) telst svokölluð útilokunargreining, sem þýðir að áður en talið er að einkennin eigi uppruna sinn í hálshryggnum þarf að meta hvort þau geti skýrst af öðrum orsökum, svo sem vandamálum í innra eyra, taugakerfi, hjarta- og æðakerfi eða öðrum undirliggjandi sjúkdómum.
Við rannsókn á Kírópraktorstöðinni hefst matið á ítarlegri sjúkrasögu þar sem farið er yfir eðli svima, hvenær hann kemur fram, hvort hann tengist ákveðnum hreyfingum höfuðs eða háls, fyrri áverka, verk í hálsi og öðrum einkennum sem geta gefið vísbendingar um uppruna vandans. Því næst er framkvæmd heildstæð skoðun þar sem meðal annars er metin hreyfigeta, vöðvaspenna, starfsemi taugakerfisins, líkamsstaða og jafnvægi. Þá er tekin röntgenmynd ef þörf krefur. Slíkar rannsóknir mynda þannig heildstætt mat á stoðkerfi og taugakerfi einstaklingsins.
Kírópraktísk meðferð
Fjöldi rannsókna bendir til þess að meðferð sem beinist að hálshryggnum geti dregið úr einkennum hjá fólki með staðfestan hálstengdan svima. Slík meðferð getur meðal annars falist í liðlosun, æfingum sem bæta hreyfistjórn og skynjun hálsins, jafnvægisþjálfun, leiðréttingu á líkamsstöðu ásamt fræðslu og ráðgjöf.
Hvenær ætti að leita tafarlaust til læknis?
Ekki er allur svimi tengdur hálsinum. Sem dæmi ætti að leita tafarlaust til læknis ef svimi kemur skyndilega ásamt:
- máttleysi í andliti eða útlimum
- talerfiðleikum
- tvísýni
- miklum höfuðverk
- meðvitundarskerðingu
- eða öðrum taugafræðilegum einkennum
Samantekt
Rannsóknir sýna að efstu hálshryggjarliðirnir gegna mikilvægu hlutverki í jafnvægisstjórn og að truflun á starfsemi þeirra getur hjá sumum einstaklingum stuðlað að svima og óstöðugleika. Mikilvægt er þó að útiloka aðrar orsakir svima áður en slík greining er staðfest og að meðferð sé byggð á ítarlegu mati og fyrirliggjandi rannsóknum.
Greinin byggir á áður útgefnu efni frá:
Carrasco-Uribarren, A., o.fl. (2025). Is manual therapy effective for cervical dizziness? A systematic review and meta-analysis. BMC Musculoskeletal Disorders.
De Hertogh, W., o.fl. (2025). Dizziness and neck pain: A perspective on cervicogenic dizziness exploring pathophysiology, diagnostic challenges, and therapeutic implications. Frontiers in Neurology.
De Vestel, C., o.fl. (2022). Systematic review and meta-analysis of the therapeutic management of patients with cervicogenic dizziness. Disability and Rehabilitation.
Li, Y., Peng, B. (2022). Proprioceptive Cervicogenic Dizziness: A Narrative Review of Pathogenesis, Diagnosis and Treatment. Journal of Clinical Medicine.
Reiley, A. S., o.fl. (2017). How to diagnose cervicogenic dizziness. Archives of Physiotherapy.
