Hefur þú einhvern tímann fundið fyrir verk sem byrjar í hálsinum eða öxlinni og leiðir niður handlegginn, jafnvel alla leið út í fingurgóma? Eða upplifað dofa, náladofa eða undarlega tilfinningu í annarri hendinni án þess að vita hvað veldur?
Slík einkenni geta verið bæði óþægileg og áhyggjuefni, sérstaklega þegar þau hafa áhrif á svefn, vinnu eða daglegar athafnir. Það sem margir átta sig ekki á er að orsök verkja og dofa í höndum getur stundum verið að finna mun ofar í líkamanum, meðal annars í hálshryggnum.
Taugar sem sjá um skynjun og hreyfingu handleggja og handa eiga upptök sín í mænu og taugarótum í hálshrygg og efsta hluta brjósthryggjar. Ef erting eða þrýstingur verður á þessar taugarætur geta einkenni komið fram langt frá þeim stað þar sem vandamálið á upptök sín.
En hvers vegna gerist þetta, hvernig er hægt að átta sig á hvort orsökin liggi í hálsinum og hvaða hlutverki getur kírópraktík gegnt við greiningu og meðferð?
Hvernig tengjast hálsinn, hryggsúlan og taugarnar í höndunum?
Hryggsúlan gegnir mikilvægu hlutverki við að styðja líkamann, gera okkur kleift að hreyfa okkur og vernda mænuna. Innan hennar liggur mænan, sem flytur taugaboð milli heilans og annarra hluta líkamans.
Hálshryggurinn samanstendur af sjö hryggjarliðum, sem merktir eru C1–C7. Á milli flestra þeirra liggja brjóskþófar sem stuðla að hreyfanleika og dreifa álagi. Taugarætur ganga frá mænunni og út um op á milli hryggjarliða áður en þær tengjast taugum sem liggja meðal annars niður í axlir, handleggi og hendur.
Hverjar eru algengustu orsakir verkja og dofa sem leiða út í hendur?
1. Brjósklos í hálshrygg
Brjóskþófarnir á milli hryggjarliðanna hafa meðal annars það hlutverk að dreifa álagi og stuðla að eðlilegri hreyfingu hryggsúlunnar. Með tímanum eða vegna áverka geta orðið breytingar á byggingu þeirra.
Við brjósklos getur hluti af innra efni brjóskþófans þrýst út í gegnum ytri trefjahring hans. Ef þetta efni þrýstir á eða ertir nærliggjandi taugarót geta komið fram einkenni sem leiða niður handlegginn. Einkennin geta meðal annars verið skarpur eða brennandi verkur sem leiðir frá hálsi niður í öxl og handlegg, náladofi í fingrum, minnkað skyn eða máttleysi í ákveðnum vöðvum.
2. Þrengingar í taugaopum hálshryggjar
Á milli hryggjarliðanna eru lítil op sem taugaræturnar fara í gegnum. Þessi op kallast taugaop (e. intervertebral foramina).
Með aldrinum geta orðið breytingar á brjóskþófum og liðum hryggsúlunnar. Brjóskþófar geta lækkað, beinútvöxtur myndast og liðamót breyst. Í sumum tilfellum leiðir þetta til þess að rýmið í taugaopunum minnkar. Þegar taugarót verður fyrir þrýstingi vegna slíkrar þrengingar geta komið fram verkir, dofi eða náladofi niður í handlegg.
3. Breytingar á hreyfigetu og álagi í hálshrygg
Hálshryggurinn er mjög hreyfanlegur og verður daglega fyrir margvíslegu álagi. Langvarandi seta, einhæfar vinnustellingar, takmörkuð hreyfing og vöðvaspenna geta stuðlað að verkjum og stífleika í hálsi og axlasvæði.
Þegar hreyfigeta í hálsi er skert eða vöðvar eru undir viðvarandi álagi geta komið fram verkir sem leiða út í axlir og upphandleggi. Slíkir verkir geta átt upptök sín í vöðvum, liðum eða öðrum stoðkerfisvefjum, jafnvel þótt engin bein taugarótarerting sé til staðar.
4. Áverkar og skyndilegt álag
Áverkar á hálshrygg, til dæmis eftir umferðarslys, fall eða íþróttameiðsli, geta valdið ertingu í vöðvum, liðamótum, brjóskþófum og öðrum vefjum.
Ef taugarætur verða einnig fyrir áhrifum geta einkenni leitt niður í handleggi og hendur. Í sumum tilfellum koma einkenni strax fram, en í öðrum geta þau þróast á næstu klukkustundum eða dögum.
Nýr dofi eða máttleysi eftir áverka þarf læknisfræðilegt mat áður en meðferð á hálshrygg er hafin.
Hvernig getur kírópraktík hjálpað við verki og dofa í handleggjum?
Kírópraktík leggur áherslu á að meta og meðhöndla vandamál í stoðkerfinu, meðal annars í hryggsúlunni, liðamótum, vöðvum og tengdum taugastrúktúrum.
Þegar einstaklingur leitar til kírópraktors vegna verkja eða dofa í handleggjum er mikilvægt að skoða ekki eingöngu þann stað þar sem einkennin koma fram. Það þarf að meta hvort upptök þeirra geti verið í hálshrygg, öxlum eða annars staðar á leið tauganna niður í hendurnar.
Á Kírópraktorstöðinni er lögð áhersla á að skoða líkamsstarfsemi í heild og meta hvernig hreyfigeta hryggsúlunnar, vöðvar og taugastarfsemi tengjast einkennum hvers einstaklings.
Nákvæm skoðun er fyrsta skrefið
Þegar einstaklingur leitar til Kírópraktorstöðvarinnar vegna verkja eða dofa sem leiðir út í handleggi og hendur er lögð áhersla á ítarlega skoðun til að meta mögulegar orsakir einkennanna. Skoðunin hefst á mati á líkamsstöðu og líkamsbeitingu ásamt viðtali þar sem farið er yfir heilsufar, einkenni og sjúkrasögu. Kírópraktor metur jafnframt hreyfigetu hryggsúlunnar og kannar hvort vísbendingar séu um ertingu eða þrýsting á taugarætur í hálshrygg.
Á Kírópraktorstöðinni eru einnig framkvæmdar sérhæfðar skannamælingar sem veita viðbótarupplýsingar um ákveðna þætti líkamsstarfseminnar. Þar á meðal eru hitaskanni sem mælir hitamun á yfirborði húðar, taugaskanni sem metur rafvirkni vöðva með yfirborðsrafskautum og púlsskanni sem metur meðal annars hjartslátt og breytileika hans. Þessar mælingar geta nýst sem viðbótarupplýsingar við heildarmat, en greina ekki einar og sér hvort taugarót sé klemmd eða skemmd.
Í þeim tilvikum sem klínísk skoðun gefur tilefni til er einnig metið hvort þörf sé á röntgenmyndatöku til að skoða beinabyggingu og stöðu hryggsúlunnar. Ef grunur vaknar um brjósklos eða þrýsting á taugarót getur verið nauðsynlegt að vísa í frekari rannsóknir, svo sem segulómun. Niðurstöður skoðunar og mælinga eru síðan yfirfarnar með einstaklingnum og út frá þeim er ákveðið hvaða meðferð eða frekara mat hentar best.
Kírópraktísk meðferð og endurheimt hreyfigetu
Ef skoðun bendir til þess að einkenni tengist vandamálum í hálshrygg eða nærliggjandi stoðkerfisvefjum getur kírópraktísk meðferð verið einn þáttur í meðferðaráætlun.
Meðferðin getur meðal annars falið í sér liðlosun eða liðhreyfingar (e. mobilisation), meðferð á vöðvum og mjúkvefjum og leiðbeiningar um æfingar sem miða að því að bæta hreyfigetu, styrk og starfsemi háls og axlasvæðis.
Markmiðið er að draga úr verkjum, bæta hreyfigetu og hjálpa einstaklingnum að komast aftur í eðlilegar athafnir.
Hlutverk æfinga og hreyfingar
Viðvarandi verkir í hálsi og handlegg geta leitt til þess að einstaklingur forðast ákveðnar hreyfingar. Með tímanum getur það haft áhrif á hreyfigetu, vöðvastyrk og sjálfstraust í daglegum athöfnum.
Markvissar æfingar geta verið mikilvægur hluti af bataferlinu. Þær geta meðal annars miðað að því að styrkja vöðva í kringum háls og herðablöð, bæta stjórn á hreyfingum og auka þol gagnvart daglegu álagi.
Í meðferð hjá kírópraktor á Kírópraktorstöðinni er skjólstæðingum kenndar æfingar og teygjur sem eru öruggar og henta hverjum einstakling fyrir sig.
Hversu langan tíma tekur að jafna sig?
Batatíminn fer eftir orsökum einkennanna, alvarleika þeirra og heilsufari einstaklingsins.
Góðu fréttirnar eru að stór hluti einstaklinga með taugarótarkvilla í hálshrygg nær verulegum bata án skurðaðgerðar. Margir finna fyrir skýrum framförum á fyrstu fjórum til sex vikunum, þótt sumir þurfi lengri tíma og dofi geti verið lengur að ganga til baka en verkur.
Samkvæmt yfirlitsgrein í American Family Physician batnaði ástand um 88% einstaklinga í einni rannsókn innan fjögurra vikna með meðferð án skurðaðgerðar. Það þýðir þó ekki að allir nái bata á þeim tíma eða að ein ákveðin meðferð skýri batann.
Hvað getur þú gert sjálf eða sjálfur?
Þótt mikilvægt sé að greina undirliggjandi orsök eru ýmis atriði sem geta hjálpað til við að draga úr óþægindum og styðja við bata.
Regluleg hreyfing og fjölbreyttar vinnustellingar geta verið gagnlegar. Það er til dæmis skynsamlegt að taka stutt hlé frá langvarandi setu, hreyfa axlir og háls innan þægilegra marka og forðast að vera lengi í sömu stöðu.
Það er einnig mikilvægt að halda áfram daglegri virkni eftir getu fremur en að hætta allri hreyfingu. Ef ákveðin hreyfing eykur verulega verk, dofa eða máttleysi þarf hins vegar að aðlaga hana og fá faglegt mat.
Við svefn getur verið gagnlegt að finna stellingu þar sem hálsinn nýtur góðs stuðnings og handleggirnir verða ekki fyrir óþægilegum þrýstingi.
Engin ein líkamsstaða er þó rétt fyrir alla. Oft skiptir mestu máli að geta skipt reglulega um stellingu og aðlagað álag að því sem líkaminn þolir.
Hvenær er mikilvægt að leita læknis?
Verkir og dofi í handleggjum eru oft tengdir ástandi sem hægt er að meðhöndla án skurðaðgerðar. Engu að síður eru ákveðin einkenni sem þarf að taka alvarlega.
Ef einstaklingur finnur fyrir vaxandi máttleysi í hendi, missir ítrekað hluti úr greipum sér eða á sífellt erfiðara með fínhreyfingar getur verið um meira en venjulega taugarótarertingu að ræða.
Sérstaklega mikilvægt er að leita tafarlaust læknishjálpar ef einkenni koma fram samhliða jafnvægis- eða göngutruflunum, nýjum vandamálum með stjórn á þvagi eða hægðum eða hratt versnandi máttleysi. Skyndilegur dofi eða máttleysi, sérstaklega öðrum megin líkamans og með andlitslömun eða taltruflunum, getur einnig verið merki um heilablóðfall og kallar á tafarlausa læknisaðstoð.
Heimildir og frekari fróðleikur
- NHS Inform – Cervical radiculopathy. Upplýsingar um einkenni, orsakir og meðferð taugarótarkvilla.
- Childress, M. A., & Becker, B. A. (2016). Nonoperative Management of Cervical Radiculopathy. American Family Physician, 93(9), 746–754.
- Blanpied, P. R., o.fl. (2017). Neck Pain: Revision 2017. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 47(7), A1–A83.
- Cochrane – Manipulation and mobilisation for neck disorders. Kerfisbundið yfirlit yfir handvirka meðferð við hálsvandamálum.
- NHS Inform – Degenerative cervical myelopathy. Upplýsingar um einkenni og viðvörunarmerki mænukvilla.
