Þegar við finnum fyrir verkjum er eðlilegt að gera ráð fyrir að eitthvað sé að á nákvæmlega þeim stað þar sem verkurinn finnst. Verkur í öxl hlýtur að koma frá öxlinni, verkur í hnéinu hlýtur að stafa frá hnéinu og verkur í mjöðmum hlýtur að koma frá mjöðmunum.
En líkaminn er ekki alltaf svona einfaldur. Stundum finnum við fyrir verk eða óþægindum á öðrum stað en þeim þar sem upptök einkennanna liggja. Þetta fyrirbæri kallast „referred pain,“ og er vel þekkt innan heilbrigðisvísinda.
Það er jafnframt ein ástæða þess að hér hjá Kírópraktorstöðinni leggjum við áherslu á að skoða einstaklinginn sem eina heild en ekki eingöngu þann stað þar sem verkurinn finnst.
Hvað er útleiddur verkur?
Rannsóknir sýna að verkir geta meðal annars átt upptök í vöðvum, liðum og ýmsum stöðum hryggsúlunnar. Ástæðan tengist því hvernig skynboð frá mismunandi svæðum líkamans berast inn í miðtaugakerfið og hvernig heilinn vinnur úr þeim.
Ein helsta kenningin er svokölluð convergence-projection theory. Einfaldað má hugsa sér að skynboð frá mismunandi vefjum geti tengst sömu eða nálægum taugafrumum í mænu. Heilinn fær því ekki alltaf fullkomlega nákvæmar upplýsingar um hvaðan ákveðin sársaukaboð eiga uppruna sinn.
Afleiðingin getur verið sú að við upplifum verk á öðrum stað en þar sem áreitið á upptök sín.
Yfirlitsgrein Jin og samstarfsmanna (2023) bendir á að svokallaður „reffered pain“ (útleiddur vekrur) sé algengur í klínísku starfi en geti verið flókinn í greiningu, meðal annars vegna þess að verkjamynstur frá mismunandi vefjum geta skarast.
Verkur í hnénu þarf ekki alltaf að eiga upptök í hnénu
Gott dæmi um þetta er einstaklingur sem finnur ítrekað fyrir verk eða óþægindum í hnénu, til dæmis við göngu, hlaup eða þegar gengið er upp og niður stiga.
Það væri auðvelt að álykta að vandamálið lægi í hnénu sjálfu. En í sumum tilfellum geta einkenni á hnésvæðinu tengst öðrum hlutum líkamans, til dæmis mjöðm, mjaðmagrind eða jafnvel mjóbaki.
Hreyfanleiki og styrkur í mjöðm getur til dæmis haft áhrif á hvernig fótleggurinn hreyfist og hvernig álag dreifist um hnéð. Á sama hátt geta ákveðin vandamál frá mjóbaki valdið einkennum sem finnast neðar í fætinum, jafnvel þótt mjóbakið sjálft sé ekki sérstaklega aumt.
Þess vegna getur einstaklingur reynt að nudda, kæla eða styrkja svæðið í kringum hnéð og fundið tímabundinn létti – en einkennin haldið áfram að koma aftur.
Það þýðir ekki endilega að meðferð á hnénu hafi verið röng. Það getur einfaldlega þýtt að skoða þurfi stoðkerfið í stærra samhengi og meta hvernig mjóbak, mjaðmagrind, mjöðm, hné og ökkli vinna saman.
Hvernig metum við þetta hjá Kírópraktorstöðinni?
Þessi hugsun er stór hluti af því hvernig við nálgumst skoðun hér á Kírópraktorstöðinni.
Í stað þess að einblína eingöngu á staðinn þar sem verkurinn finnst reynum við að fá heildarmynd af einstaklingnum, einkennunum og starfsemi stoðkerfis og taugakerfis.
Fyrsta heimsókn hefst meðal annars á líkamsstöðuprófi, ítarlegu viðtali og líkamsskoðun. Þar skoðum við sögu einkennanna, líkamsbeitingu og hvernig mismunandi svæði líkamans hreyfast og vinna saman.
Við framkvæmum einnig þrjár mismunandi skannamælingar. Púlsskanni mælir púls og viðbrögð líkamans við áreiti og streitu. Á bakinu eru síðan framkvæmdar mælingar með hitaskanna og taugaskanna, sem veita viðbótarupplýsingar sem eru metnar samhliða viðtali og klínískri skoðun.
Ef saga og skoðun gefa tilefni til er jafnframt metið hvort þörf sé á standandi röntgenmyndatöku af hryggjasúlu til að fá frekari upplýsingar um stoðkerfið.
Mikilvægt er að líta ekki á eina mælingu eða eina mynd sem svarið við því hvaðan verkurinn kemur. Það er samspil upplýsinganna – saga einstaklingsins, einkennamynstur, líkamsskoðun, hreyfing, mælingar og eftir atvikum myndgreining, sem hjálpar kírópraktornum að mynda heildstæða klíníska mynd af viðkomandi einstakling.
Af hverju tökum við okkur tíma áður en meðferð hefst?
Þetta er jafnframt ástæða þess að meðferð hefst ekki í fyrsta tíma hjá okkur á Kírópraktorstöðinni.
Við viljum fyrst gefa okkur tíma til að fara yfir niðurstöður skoðunar, mælinga og þeirra mynda sem kunna að hafa verið teknar.
Í næsta tíma fer kírópraktorinn yfir niðurstöðurnar með viðkomandi og út frá heildarmyndinni er ákveðið hvaða meðferðaráætlun hentar.
Þetta getur verið sérstaklega mikilvægt þegar verkurinn virðist ekki eiga upptök sín þar sem einstaklingurinn finnur mest fyrir honum.
Líkaminn vinnur sem ein heild
Vöðvar, liðir, hryggur og taugakerfi starfa ekki sem einangruð kerfi. Hreyfing á einum stað hefur áhrif á aðra hluta líkamans og taugakerfið vinnur stöðugt úr gríðarlegu magni upplýsinga frá mismunandi vefjum.
Við hjá Kírópraktorstöðinni leggjum því áherslu á að skoða heildarmyndina. Markmiðið er ekki aðeins að finna staðinn sem er aumur heldur að átta sig eins vel og hægt er á þeim þáttum sem kunna að tengjast einkennunum og út frá því ákveða hvaða nálgun hentar hverjum einstaklingi.
Heimildir
Jin, Q., Chang, Y., Lu, C., Chen, L., & Wang, Y. (2023). Referred pain: Characteristics, possible mechanisms, and clinical management. Frontiers in Neurology, 14, 1104817.
Arendt-Nielsen, L., & Graven-Nielsen, T. (2011). Basic aspects of musculoskeletal pain: From acute to chronic pain. Manual Therapy, 16(2), 186–190.
Mense, S. (2008). Muscle pain: Mechanisms and clinical significance. Deutsches Ärzteblatt International, 105(12), 214–219.
